Pratite nas

Povijesnice

Četništvo je sinonim razbojničke bande

Objavljeno

na

Izaslanik Vrhovne komande Mladen Žujović 6. avgusta 1943. godine obaveštava Mihailovića o stvarnom stanju u četničkoj Dinarskoj diviziiji: “Vojska je uglavnom sedela u žici i samo povremeno odlazila u tzv. akciju čišćenja terena. Posle svakog čišćenja trupe su vraćane u žicu a partizani se vraćali na stara mesta, u kojima je akcijama često puta učestvovala i Italijanska vojska. Kako je svaka od tih akcija bila propraćena pljačkom pa i zločinima, to je svet i iz tog razloga smatrao četnike običnim zločincima i tuđim plaćenicima… U svim prečanskim krajevima četništvo je sinonim skoro razbojničke bande”

DOŠLI ČETNICI NA RED

Nakon što su pomogli okupatorima u borbi protiv partizana, četnici su sledeći došli na red. Očekujući savezničko iskrcavanje u Jugoslaviji, Nemci su pokrenuli operaciju Švarc, da obezbede jadransko zaleđe. Četnici su morali biti razoružani, a partizani uništeni. Italijani su se protivili razoružanju njihovih pomoćnih trupa, ali usled opasnosti od iskrcavanja, postignut je dogovor Hitlera i Musolinija da se četnici razoružaju.

ITALIJANI BRANE ĐURIŠIĆA

Operacija Švarc je započela upadom nemačkih trupa u italijansku okupacionu zonu. Prva brdska divizija Vermahta je 14. maja ujutro na prepad pohvatala oko 2000 Đurišićevih četnika u Kolašinu, koji su se bez borbe predali. General Mihailović je na vreme umakao iz Crne Gore. Jedan od četnika, Mirko Kuklić u izveštaju generalu Mihailoviću to ovako opisuje:

„14. maja ujutru oko 7 i po časova me je vojnik izvestio da su došli u Kolašin i oko njega Nemci sa motorizacijom. U Pavlovom stanu zatekao sam samo pola pratnje… kada sam hteo i ja poslednji da izađem, začuo se signalni pucanj u varoši, i odmah zaklaparale nemačke čizme na stepenicama stana… Skočio sam sa sprata stana u baštu, ugledao u susednoj bašti Nemce, jurnuo kroz hodnik zgrade pored drugog… na ulici najašem na trećeg koji me mitraljetom natera u prizemlje kod pratnje Pavlove koja je već slagala oružje na gomilu i odvođena.“

I pored dogovora Berlina i Rima, zbog hapšenja četnika došlo do sukoba Nemaca i Italijana na terenu. Italijanski general Erkole Ronkalja je upozorio Nemce da njihova akcija predstavlja povredu “italijanskih suverenih prava” i da moraju pustiti njihovog pulena Đurišića:

Photo: wikipedia.org

Ako se razoružavanje smesta ne obustavi, znaću da vas silom oružja sprečim. Guverner Crne Gore je naredio da Đurišić, koji je već u nemačkim rukama, smesta bude oslobođen i četnici opet naoružani. Bude li se nemačka akcija i nadalje izvodila, smatraću to direktnom akcijom protiv Italije.”

Italijanska vojska je opkolila nemački štab gde se nalazio zarobljeni Pavle Đurišić, i na položaje postavila mitraljeze i jaku pešadiju. Nemački general fon Štetner je o tome izvestio svoje nadređene 14. maja 1943. godine:

„Pri divizijskom komandnom mestu u Andrijevici, događaji su se odigravali ovako: odmah po privođenju Đurišića, italijanski komandant mesta pojavio se kod načelnika 1. divizije, i zatražio izručenje Đurišića. On ima striktno naređenje da Đurišića po svaku cenu dobije u svoje ruke. Mesto je u to vreme bilo od Italijana sa svih strana zaprečeno i opkoljeno. Izručenje je bilo odbijeno sa pozivom na jasno naređenje pretpostavljene komande. Situacija u Andrijevici ličila je vanrednom stanju koje su objavili Italijani.

Nemci su zarobljenog Đurišića uspeli da odvedu Italijanima ispred nosa sanitetskim vozilom. Ponegde je dolazilo i do puškaranja, a četnici iz Bileće su se izvukli preobučeni u italijanske uniforme, o čemu svedoči dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 16. maja:

“Italijanske vojne jedinice iz Bileća odbile su ponudu za razgovor… Pre nego što je stigla SS-divizija, četnici su se povukli uz podršku Italijana. Italijani su im dali svoje uniforme i kamione, a za to imamo nepobitne dokaze.”

Photo: www.znaci.net

ČETNICI SU NAM POMOGLI, PUSTITE IH

Čak i 1. brdska divizija Vermahta 21. maja je apelovala na svoju komandu da preispita odluku o hapšenju njihovih saboraca:

“Četničke jedinice koje su od Kolašina prodrle u planinu, su silom prilika, zbog vrlo napregnute situacije i zbog nedostatka naših snaga, bile angažovane kao osiguravajući zastor nemačkih jedinica. Bilo je to rešenje koje je nametnula nužda i samo takvom rešenju možemo zahvaliti što smo uspeli da u teškim borbama zauzmemo i očistimo visove zapadno od Kolašina, visove na kojima se nalazilo 2000—3000 komunista… Sada se divizija nalazi praktično u situaciji da ove četnike koji su, boreći se zajedno sa nemačkim trupama pretrpeli jake gubitke (za 3 dana 60 mrtvih) i koji su se pokazali verni i pouzdani, šalje u zarobljeništvo.

Međutim, Hitler je četnike smatrao probritanskim elementom, i bio je neumoljiv da se oni razoružaju.

PARTIZANI PROTIV NEMACA, ČETNICI PROTIV PARTIZANA

Za razliku od Mihailovićevih četnika, partizani su Nemcima pružili odlučan otpor. Teške borbe počele su u Crnoj Gori odmah po ulasku nemačkih trupa. Ali udružene snage četiri fašističke države, Nemačke, Italije, Bugarske i NDH, uspele su opkoliti jugoslovenske partizane na Durmitoru. General Mihailović je seirio. On 27. maja naređuje Nikoli Kalabiću, koji vreba na Drini, da dokrajči partizane ukoliko pokušaju proboj u Srbiju:

Photo: www.znaci.net

“Komunisti su opkoljeni od Nemaca i Talijana južno od linije Plevlje — Prijepolje… Vodite računa i budite na oprezi da se ne prebace u pravcu Zlatibora i Tare. Uništavati ih gde god se nađu.”

Britanci su videli da se u Jugoslaviji nešto krupno dešava. Te noći 27. maja, Britanci su padobranom spustili svoju prvu misiju u Titov štab, kojom je rukovodio pukovnik Vilijem Dikin. Njegov saborac Ficroj Meklejn to ovako opisuje:

Stigao je pravo od kancelarijskog stola iz Kaira i naleteo na nemačku petu ofanzivu u punom jeku i na partizane u pokretu… On i Tito bili su ranjeni istom bombom“.

BRITANCI TRAŽE OTPOR U SRBIJI

General Mihailović je 28. maja 1943. dobio dve poruke. Jednu od Slobodana Jovanovića, a drugu od nadležne britanske komande. Obe glase da prioritet mora biti otpor Osovini, i izbegavanje sukoba s partizanima. Upozoren je da će britanski radio “napasti kao izdajnike sve kvislinge koji se bore sa Talijanima”, uključujući Baja Stanišića, Blaža Đukanovića i Dobroslava Jevđevića, i da imenuje druge umesto njih. Štaviše, zapovednik Srednjeg istoka general Vilson mu je tražio da Crnu Goru i Bosnu ostavi partizanima, i otpočne borbu protiv okupatora u Srbiji:

Mihailović ne predstavlja borbenu snagu od nekog značaja zapadno od Kopaonika. Njegove jedinice u Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni već su uništene ili tesno sarađuju sa Osovinom… Partizani predstavljaju dobru i efikasnu borbenu snagu u svim krajevima, gde jedino kvislinzi predstavljaju generala Mihailovića. Zato je odlučeno: obavestićete Mihailovića da britanska Glavna komanda Srednjeg istoka zahteva da on, kao saveznik, prekine svaku saradnju sa Osovinom i da krene na istok, u Srbiju… ako je potrebno, neka se probija silom, oružanim snagama.”

Ovo se nikako nije poklapalo sa Mihailovićevom taktikom da ne izaziva okupatora na svojoj teritoriji, već da “koristi okupatora” protiv partizana na teritoriji koju oni drže. U istu svrhu je koristio i Britance. 30. maja Mihailović prekoreva svog komandanta u Sloveniji, Karla Novaka, što je Britancima otvoreno tražio oružje za borbu protiv partizana:

Mnogo ste pogrešili što ste neposredno od Kaira tražili oružje za borbu protiv komunista.

 Mihailović je 1. juna 1943. odgovorio da je “dosadašnja materijalna pomoć mala, slaba i nedovoljna”, da želi da sarađuje sa britanskom komandom, ali da mu ne postavljaju zahteve koje ne može ispuniti. Poricao je bilo kakvu saradnju četnika sa Osovinom. Vadio se da ustupanje teritorije partizanima ne spada u njegovu nadležnost, te odluku prepušta kralju i vladi. Kasnije će se ispostaviti da njihovu odluku neće prihvatiti.

DOK PARTIZANI GINU NA SUTJESCI ČETNICI SLAVE

Sredinom juna je partizanska vojska, uz strahovite gubitke, probila nemački obruč na Sutjesci. Nemački izveštaj 369. pešadijske divizije od 15. juna 1943. godine beleži taj trenutak:

“Na dan 12. 6. u 04,00 časa pojavili su se prvo pojedini borci, zatim cela odeljenja iz sastava II/724. puka u potpunom neredu, krećući se istočno od Jeleča kroz divizijska osiguranja pozadinskih delova. Komandiri odeljenja su izjavili da je njihov bataljon razbijen i da su partizani izvršili proboj. Dobili su naređenje da se povlače u pravcu Sarajeva.”

Na bojnom polju ostalo je skoro 10.000 mrtvih, od čega preko 7.000 partizana. Misleći da su svi partizani izginuli, 19. juna 1943. godine četnički major Rudolf Perhinek iz Crne Gore radosno javlja radosnu vest Draži Mihailoviću:

Photo: forum.net.hr

Mi smo se samo bojali da komunističko vodstvo neće primiti borbu sa Nemcima čime bi ostala netaknuta borbena snaga komunista… Srećom komunisti su morali primiti borbu, jer bi inače sebe kompromitovali pred narodom kome stalno govore da se samo oni bore protivu okupatora… Po prikupljanju dovoljno snaga Nemci su preduzeli koncentrično dejstvo protivu crvenih i ubrzo ih potpuno uništili.”

 Nakon bitke na Sutjesci, Narodnooslobodilačka vojska je ubrzo priznata kao saveznička sila, dok je Mihailović ubzano gubio kredibilitet.

POMOĆ IZ INOSTRANSTVA

Glas o nadljudskoj borbi partizana, privukao je naše ljude iz inostranstva. Emigrantska vlada dobrovoljcima nije dozvoljavala odlazak u partizane, jer je njihova pobeda značila gubitak njenih privilegija. Petar Živković 26. juna u telegramu jugoslovenskoj Vrhovnoj komandi u Kairu kaže:

“Obratite pažnju da se naši ljudi, i to sa vašim znanjem mogu ubacivati u zemlju samo kod đenerala Mihailovića.”

Za razliku od partizana, četnici su od početka rata imali pomoć jugoslovenske vlade, Velike Britanije i fašističke Italije. 1. jula 1943. Mihailović od jugoslovenske vlade ponovo traži “velika novčana sredstva”, navodno da spreči obraćanje naroda okupatoru:

Hitno su mi potrebna velika novčana sredstva u lirama i dolarima. Samo na taj način biću u stanju da sprečim da se narod pod pritiskom gladi opet obraća okupatoru, jer Italijani naročito taj momenat koriste.”

BRITANSKI RADIO POČINJE DA HVALI PARTIZANE

Uporedo sa traženjem novca, ministar Mihailović 7. jula upućuje protest izbegličkoj vladi zato što radio London sve češće izveštava o borbama partizana:

“Propaganda preko Radio-Londona izaziva sve veći revolt u narodu… Zbog ovoga dolazi do velikog neraspoloženja čak i prema engleskim misijama na terenu.”

Photo: visitmycountry.net

17. jula 1943. Draža Mihailović objašnjava svom komandantu Đorđu Lašiću zašto se o njima sve manje govori:

“Što se o našoj akciji sada manje govori preko radio Londona, to je zbog toga što sam odbio da se stavim pod njihovu komandu i izvršavam sva njihova naređenja kao i da ustupim jedan deo teritorije komunistima.”

Uviđajući da britanska bezuslovna podrška četnicima prestaje, general Mihailović tih dana uspostavlja direktnu radio vezu sa Amerikom.

NEMAČKA NIČIM IZAZVANA POTERA

Nemci su sredinom jula preduzeli operaciju protiv Mihailovićevih snaga u Srbiji. U toku operacije Nemci su vršili zločine nad civilnim stanovništvom, ali četnike nisu uspeli da uhvate. Komandant 1. Takovske brigade u naređenju od 22. jula 1943. otkriva da su četnici bili lojalni prema Nemcima i da je represija ničim izazvana:

Svesni svireposti okupatora nastojali smo svima silama da ga ničim ne izazovemo. Davali smo mu sve šta je tražio: hranu, stoku i ostale životne potrebe, lišavajući se na taj način najpotrebnijih sredstava za život, samo da ga ne izazovemo.”

Photo: tportal.hr

Za Mihailovićem je ponovo raspisana poternica, ali on se primirio.

STVARNO STANJE ČETNIKA

Petar Živković je 31. jula jugoslovenskoj Vrhovnoj komandi u Kairu tražio da interveniše kod strane novinarke koja “veliča partizane”, tražeći da joj se objasni “stvarno stanje” kod četnika:

“Dopisnica Njus Kronikla Berga Gaster objavila članak sa veličanjem partizana. Obavestite se o njoj i stupite u vezu sa njom. Objasnite joj stvarno stanje kod Mihailovića.”

6. avgusta 1943. godine izaslanik Vrhovne komande Mladen Žujović obaveštava Mihailovića o stvarnom stanju u četničkoj Dinarskoj diviziiji:

“Vojska je uglavnom sedela u žici i samo povremeno odlazila u tzv. akciju čišćenja terena. Posle svakog čišćenja trupe su vraćane u žicu a partizani se vraćali na stara mesta, u kojima je akcijama često puta učestvovala i Italijanska vojska. Kako je svaka od tih akcija bila propraćena pljačkom pa i zločinima, to je svet i iz tog razloga smatrao četnike običnim zločincima i tuđim plaćenicima… U svim prečanskim krajevima četništvo je sinonim skoro razbojničke bande.

Piše: Damjan Pavlica/enovine

facebook komentari

Sponzori
Komentiraj

Povijesnice

Jean Michel Nicolier – simbol hrabrosti i mučeništva Vukovara

Objavljeno

na

Objavio

Autor: Damir Kukavica (Ulje na platnu)

Jean Michel Nicolier, francuski dragovoljac Domovinskog rata, vukovarski borac i mučenik sa Ovčare.

Pogubljen je od srpske vojske u noći s 20. na 21. studenoga 1991. na Ovčari zajedno sa ostalim ranjenicima, civilima i zarobljenicima vukovarske bolnice.

Jean-Michel Nicolier rodio se u Vesoulu u Francuskoj, 1966. godine. Bio je jedan od 481 stranih dragovoljaca domovinskog rata (od kojih je 72 poginulo a 88 ih je ranjeno) iz 35 zemalja koji su branili Hrvatsku.

Iako Francuz po nacionalnosti, krajem kolovoza 1991. godine, pristupio je redovima HOS-a u Mejaškom Selu, općina Barilović kod Duge Rese, s kojima je kasnije dragovoljno otišao braniti Hrvatsku u Vukovaru, potaknut televizijskim snimkama i nepravdom prema braniteljima.

Bio je mlad i neiskusan u ratovanju, ali se pokazao vrlo dobrim i hrabrim bojovnikom koji nije odstupao u borbi te je ostao do kraja u Vukovaru. Jean-Michel ratovao je na vukovarskom Sajmištu, a ranjen je 9. studenoga te je morao ostati u bolnici.

Nakon pada Vukovara i ulaska JNA u Opću bolnicu Vukovar (iako je JNA potpisala sporazum s hrvatskom stranom da neće ulaziti u bolnicu) odveden je zajedno s ostalim ranjenicima, bolesnicima, medicinskim osobljem i civilima i pogubljen na Ovčari u noći s 20. na 21. studenoga 1991. godine.

Dragutin Berghofer-Beli, jedan od sedmorice preživjelih, svjedoči kako su četnici Francuza tukli, kao i Sinišu Glavaševića, a polumrtvoga Jean-Michela izvukao je iz mučionice logora na Ovčari Spasoje Petković zvani “Štuka” i ubio metkom. U podrumu vukovarske bolnice, nekoliko sati pred smrt, u kratkome intervjuu francuskim reporterima rekao je:

“Izgubio sam previše prijatelja, vidio sam previše ljudi kako plaču, previše patnji. Više su mi puta predložili da izađem iz Vukovara i vratim se u Francusku, ali ja sam ostao. Izgubili smo. Znao sam da će biti teško, ali nisam mislio da će biti tako strašno, osobito za civile. Ja sam kao dragovoljac došao u Vukovar. To je moj izbor, i u dobru i u zlu. Zašto kao dragovoljac? Jer mislim da im treba pomoći. Zbog toga sam izabrao njihovu stranu. Što za vas zapravo simbolizira Vukovar? Klaonicu. Klaonicu. Klaonicu.”

Još uvijek se ne zna gdje su pokopani njegovi posmrtni ostatci jer su tijela iz skupne grobnice prijeko puta hangara na Ovčari odvezena na nepoznato mjesto

Kamenjar.com

Dragutin Berghofer: Gledao sam kako tuku Sinišu Glavaševića i onog Francuza

facebook komentari

Nastavi čitati

Povijesnice

20. studenog 1991. Velepromet (Vukovar) – Pakao na zemlji i mjesto smrti za 800 ljudi

Objavljeno

na

Objavio

Nakon pada Vukovara u srpske ruke, za Hrvate i ostale stanovnike lojalne domovini Hrvatskoj tek tada počinje prava Golgota. Mučenja, logori, ubijanja, progoni. Sati provedeni u Vukovaru tih dana činili su se kao godine.

Smrt je vrebala svaki trenutak, iz sekunde u sekundu koje su se činile kao vječnost.

Svakovrsna poniženja, nezamisliva mučenja i ubojstava Vukovaraca osobito su se očitovala u brojnim logorima koje je država Srbija osnovala za hrvatske civile i vojnike u okupiranim dijelovima Hrvatske i u samoj Srbiji. Begejci, Stajićevo, Niš, Srijemska Mitrovica, Šid, VIZ Beograd bili su samo neki od logora na tlu države Srbije.

U svakom aspektu svog djelovanja ti logori su podsjećali na (ne)davno zaboravljena mučilišta nacističkih logora i komunističkih gulaga. Ako postoji nešto što se zove pakao na zemlji, to su upravo bili logori dvaju najvećih zala ljudske povijesti – nacizma i komunizma.

A srbijanski logori su imali uzor i nadahnuće upravo u njima.

Velepromet – mjesto smrti nevinih

Jedan od najvećih logora na tlu Europe poslije II. svjetskog rata, a o kojemu se (namjerno) malo zna u javnosti, bio je upravo Velepromet u Vukovaru.

Bilo je to pravo mučilište i mjesto iz kojeg su otišli u smrt brojni nevini ljudi.

Prema svjedočenju zatvorenika i web stranice Društva logoraša zatočenika srpskih koncentracijskih logora taj logor bio je smješten u Vukovaru, u istočnoj Slavoniji, Republika Hrvatska. Donedavno do 1991. bio je to skladišni je prostor istoimenog poduzeća.

Sastojao se od skladišnih zgrada zidanih i šest limenki u kojima je prije pada Vukovara (već krajem rujna 1991.) osnovan logor u kojem, kako su padali rubni dijelovi grada, tako su se punili objekti Veleprometa. Od 18. studenoga do 20. studenoga 1991. u tom koncentracijskom logoru je zatočeno cca 10.000 ljudi, žena i djece.

Neki su bili par dana, a neki više mjeseci.

Cijeli kompleks Veleprometa bio je ograđen visokom ogradom od žice, a dio zidanih zgrada ujedno čine ogradu, dok je s prednje strane kapija i zidana ograda.

S vanjske strane ograde bili su razmješteni naoružani čuvari, a unutar žice su se kretali naoružani čuvari logora: vojnici JNA, TO domaćih Srba, četnici, šešeljevci i drugi. U prva tri dana od pada Vukovara stalno su se izvodili ljudi i tada im se gubi svaki trag. Ispitivanja su se vršila u prve dane 24 sata na dan, tako da su iz svakog objekta izvodili ljude na ispitivanja, neki su se vraćali krvavi, a neki nisu. U sve objekte ulazili su uniformirani ljudi i prozivali pojedince ili ih samo prepoznavali i odvodili, poslije su se čuli jauci, zapomaganja, a i pucnjava, kako pojedinačna tako i rafalna.

U ovome je koncentracijskom logoru vladao strah, jeza, smrt.

U jednoj limenci bilo je smješteno više od 1000 ljudi, bez vode, WC i bilo čega na podu od betona. Nije se moglo ništa nego stajati. Ljudi, žene i djeca su mokrili ispod sebe, jer su objekti zaključani, a pred njima vojni stražari. Vrata su otvarali samo kako bi u hangare puštali uniformirane osobe, koje su stalno izvodili zatočene, i koga su izveli taj se uglavnom više nije vraćao natrag.

Dok su zatočenike vodili na ispitivanja bile su prave strahote doći do ispitivača, jer svi koji su šetali po krugu Veleprometa izrazili bi želju da isprobaju svoje čizme, kundake, palice, lance i druge predmete na zatočenicima. Desetak zatočenika izbodeno je po nogama, rukama i tijelu s bajunetima.

Krvnici su to komentirali ovako: « Kad vas ne možemo klati, bar vam možemo malo krv pustiti.»

U ovom koncentracijskom logoru je ubijeno oko 800 zatočenika, a nestalo je oko 1200. Logor je otvoren polovinom rujna mjeseca 1991., a zatvoren u ožujku mjesecu 1992. Zapovjednik logora: M. Cvjetičanin

Sve o srbijanskim logorima smrti možete naći na stranicama Hrvatskog društva logoraša srpskih koncentracijskih logora: hdlskl.hr/svjedočanstva

Narod.hr

Željka MARKIĆ: Zar nije žalosno da niti jedna hrvatska vlada nije osigurala da se u 26 godina snimi film o Vukovaru ili Škabrnji

26. obljetnica stradanja Borova naselja

facebook komentari

Nastavi čitati
Sponzori

Komentari